Blog > Komentarze do wpisu
Czym są specjalne potrzeby edukacyjne
W walce o poprawę jakości kształcenia dzieci i młodzieży o specjalnych potrzebach edukacyjnych nie można pominąć roli katechezy i katechety. To właśnie katecheta powinien być orędownikiem praw dziecka do kształcenia dostosowanego do jego możliwości.

Ojciec Święty Jan Paweł II w Adhortacji apostolskiej o katechizacji w naszych czasach apelował o dostosowanie katechezy do poziomu umysłowego jej uczestnika. Zwracał uwagę na to, że katecheza ma przetransportować Słowo Boże na sposób mówienia ludzi do których jest skierowane. Zwracał uwagę, że do istoty katechizacji należy trwanie i spotkanie w wierze nauczyciela z uczniami

 

Pojęcie specjalne potrzeby edukacyjne pojawiło się już w 1978 roku w Wielkiej Brytanii w dokumencie zwanym Warnock Report i zostało upowszechnione w Deklaracji z Salamanki opublikowanej przez UNESCO w 1994 roku. Polska, jako państwo członkowskie, zobowiązała się do respektowania zawartych w niej postanowień, a dowodem na to są nowelizowane akty wykonawcze ustawy o systemie oświaty. Gwarantują one dzieciom i młodzieży prawo do uzyskania w szkole opieki i pomocy uwzględniającej indywidualne możliwości oraz specjalne potrzeby edukacyjne.

Specjalne potrzeby edukacyjne wg Pani prof. M. Bogdanowicz dotyczą tych  uczniów, którzy nie mogą podołać wymaganiom powszechnie obowiązującego programu edukacyjnego. Mają oni, bowiem znacznie większe trudności w uczeniu się niż ich rówieśnicy. Są w stanie kontynuować naukę, ale potrzebują pomocy pedagogicznej w formie specjalnego programu nauczania i wychowania, specjalnych metod, dostosowanych do ich potrzeb, możliwości i ograniczeń. Powinni być nauczani przez specjalistyczną kadrę pedagogiczną w odpowiednich warunkach bazowych przy uwzględnieniu odmiennych rozwiązań organizacyjnych.

Z powyższych dokumentów wynika jednoznacznie, że dzieci te nie mieszczą się w powszechnie funkcjonującym systemie edukacyjnym. Są one w stanie kontynuować naukę, ale potrzebują pomocy pedagogicznej w formie specjalnego programu nauczania, specjalnych metod nauczania dostosowanych do ich potrzeb, ograniczeń i możliwości. Powinny być uczone przez specjalnie przygotowanych nauczycieli. Często też potrzebują odmiennych rozwiązań organizacyjnych, ograniczenia materiału nauczania, przeznaczenia większej ilości czasu na jego opanowanie, indywidualnego systemu oceniania.

Rozpoznawanie i zaspokajanie tych potrzeb musi  dotyczyć wszystkich dzieci, a mianowicie tych z zaburzeniami i dysfunkcjami rozwojowymi, tzw. przeciętnych oraz wybitnie zdolnych. Wynika to z faktu, że specjalna potrzeba edukacyjna jest wypadkową możliwości i braków dziecka oraz możliwości i braków otoczenia. Dlatego bardzo ważne jest wczesne  rozpoznanie i zdiagnozowanie deficytu u dziecka, ponieważ w ten sposób zwiększy się skuteczność w zaspokajaniu jego specyficznych potrzeb.

W edukacji najczęściej spotyka się dwa odmienne podejścia do specjalnych potrzeb edukacyjnych. Pierwsze jest bezpośrednio skierowane na ucznia, drugie na program nauczania.

W podejściu edukacyjnym nastawionym bezpośrednio na ucznia najpierw identyfikuje się grupę dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, następnie grupuje się dzieci o podobnych problemach edukacyjnych. Takie podejście powoduje segregację i stygmatyzowanie dziecko, nie zwraca się uwagi na to, że każde dziecko jest indywidualnością. Przy takim podejściu zachodzi niebezpieczeństwo zawężenia programów nauczania, a tym samym bodźców potrzebnych do stymulacji rozwoju dziecka. 

W podejściu nastawionym na program nauczania wychodzi się z założenia, że każde dziecko może mieć trudności w nauce. Obowiązkiem nauczyciela jest  doskonalenie warsztatu nauczania, znajomość trudności w przyswajaniu wiedzy w poszczególnych  dysfunkcjach rozwojowych, odpowiednia organizacja czasu pracy dająca możliwość indywidualnego podejścia do dziecka. Jest to niestety trudne do realizacji w naszej szkolnej rzeczywistości z powodu bardzo licznych klas. Dlatego niezbędne jest tutaj  wsparcie władz oświatowych.  To podejście, przy pełnej możliwości realizacji wszystkich założeń, wpływa korzystnie na rozwój dziecka.

Pracując z dzieckiem o specjalnych potrzebach edukacyjnych należy pamiętać, że efektywność procesu nauczania nie jest w żaden sposób związana z niepełnosprawnością dziecka, lecz z jego potrzebami psychospołecznymi. Analizując trudności w nauce uczniów niepełnosprawnych zauważyć można, że ich trudności są wielokrotnością tych trudności, na jakie napotykają dzieci pełnosprawne. Należy pamiętać również o indywidualnym, traktowaniu każdego dziecka i stworzeniu mu właściwych warunków rozwoju..

 

Specjalne potrzeby edukacyjne to pojęcie szerokie. Obejmuje ono różne dysfunkcje rozwojowe.  Jednak można uznać za uniwersalne następujące zasady pracy:

  • sukcesu - uwzględnianie aktualnych potrzeb i możliwości dziecka (myślenie pozytywne),
  • ścisłej integracji doświadczeń percepcyjnych, ruchowych i językowych w ćwiczeniu różnych funkcji praktycznych,
  • aktywnego, wielostronnego mobilizowania do wykonywania zadań przez stosowanie różnorodnych form ćwiczeń,
  • doboru odpowiednich metod, technik i środków,
  • wyzwalania otwartości, bezpośredniości i spontaniczności w komunikowaniu się z najbliższym otoczeniem,
  • pełnej akceptacji i tolerancji, idea tworzenia partnerskiego stosunku z dorosłymi,
  • przyjmowania różnych zakresów wolności i autonomii - możliwość wyboru i dobrowolności podjęcia oferty współpracy z opiekunem, instruktorem, wychowawcą,
  • stopniowego, ewolucyjnego i regularnego osiągania zamierzonych celów pracy oraz jej kontynuacji w perspektywie całej edukacji,
  • uczenia się dla życia w środowisku przez uczestnictwo, działanie i przeżywanie oraz dopasowywanie wymagań do poziomu rozwoju i jego następnych etapów,
  • całościowego, komplementarnego, wszechstronnego, zintegrowanego podejścia do dziecka niepełnosprawnego

 

W przesłaniu do uczestników międzynarodowego sympozjum na temat "Godność i prawa osoby z upośledzenieM umysłowym"  w 2004 roku Papież napisał: „ Punktem wyjścia każdej refleksji nad niepełnosprawnością muszą być fundamentalne założenia chrześcijańskiej antropologii: osoba niepełnosprawna, także wówczas, gdy zraniony jest jej umysł lub zaburzona zdolność postrzegania czy rozumienia, jest podmiotem w pełni ludzkim, mającym święte i niezbywalne prawa przynależne każdemu człowiekowi. Istota ludzka bowiem, niezależnie od warunków, w jakich toczy się jej życie, oraz od zdolności, jakimi może się wykazać, ma wyjątkową godność i szczególną wartość od początku swego istnienia aż po naturalną śmierć. Osoba niepełnosprawna - mimo wszelkich ograniczeń i cierpień, jakie są jej udziałem - każe nam pochylić się z szacunkiem i mądrością nad tajemnicą człowieka. Im bardziej bowiem zagłębiamy się w mroczne i nieznane obszary ludzkiej rzeczywistości, tym lepiej rozumiemy, że właśnie w sytuacjach najtrudniejszych i najbardziej niepokojących ujawnia się godność i wielkość ludzkiej istoty. Zranione człowieczeństwo osoby niepełnosprawnej jest dla nas wyzwaniem, aby dostrzec, zaakceptować i ukazywać w każdym z tych naszych braci i sióstr niezrównaną wartość ludzkiej istoty, którą Bóg stworzył po to, aby była synem w Synu."

Przywołane słowa Jana Pawła II niech staną się dla nas drogowskazem w naszej pracy katechetycznej.

niedziela, 28 września 2008, anna.m.nowak